Jesteś tutaj: Strona główna » Szkoła » Wybitni polscy elektrycy

Wybitni polscy elektrycy

   

W czerwcu 2019 roku przypada 100 – lecie powstania Stowarzyszenia Elektryków Polskich – twórczej organizacji pozarządowej o charakterze naukowo – technicznym zrzeszającej elektryków polskiego pochodzenia z całego świata. Organizacja ta, działająca na rzecz społeczeństwa oraz swoich członków, dzięki otwartej formule członkostwa zrzesza zarówno inżynierów, jak i techników oraz młodych adeptów (uczniów techników i zasadniczych szkół zawodowych oraz szkół branżowych) szeroko rozumianej elektryki.
W związku z przypadającą 100 rocznicą Powstania SEP Zespół Nauczycieli Przedmiotów Zawodowych Elektrycznych przygotował cykl materiałów prezentujących sylwetki wybitnych polskich elektryków.

Profesor dr inż. STANISŁAW FRYZE (1885 – 1964)
Pionier elektrotechniki, nauczyciel i wychowawca wielu pokoleń polskiej młodzieży akademickiej. Członek Rzeczywisty PAN, profesor Politechniki Lwowskiej i Politechniki Śląskiej.

 

Wspominając postać Stanisława Fryzego można o Nim mówić jako o niezaprzeczalnej indywidualności, o prawym, rzetelnym i szlachetnym człowieku, można mówić o Jego niełatwej drodze, którą przeszedł w życiu od elektromontera do zasłużonego Profesora wyższych uczelni, niezapomnianego wychowawcy kilku pokoleń polskich elektrotechników, można w końcu również mówić o Jego działalności, jako wybitnego uczonego, jako Członka Rzeczywistego Polskiej Akademii Nauk.
Okres twórczej i bardzo owocnej pracy naukowej Profesora Stanisława Fryzego to blisko 40-letni przedział czasu. Za początek tego okresu można uznać rok 1924. W tym bowiem roku w trzech kolejnych zeszytach Przeglądu Elektrotechnicznego ukazał się po raz pierwszy cykl Jego artykułów pod wspólnym tytułem: „Nowa teoria ogólnego obwodu elektrycznego”. Była to praca doktorska, pierwsza w Polsce praca naukowa z elektrotechniki, w której autor posłużył się metodą symboliczną, stawiającą w Polsce dopiero pierwsze kroki.
Istotą tej pracy było oparcie analizy skomplikowanych obwodów elektrycznych na ich – zwanych przez Profesora Fryzego – stanach wyróżnionych. W 1934 roku Profesor Stanisław Fryze opublikował pracę syntetyzującą i zamykającą w pewnym sensie konsekwentnie rozwijaną od 1924 roku własną ogólną teorię obwodu elektrycznego. Jest to bardzo obszerna praca pod tytułem „Ogólna teoria transfiguracji obwodów elektrycznych” opublikowana w pięciu kolejnych numerach Przeglądu Elektrotechnicznego. Bogaty dorobek naukowy, unikalne prace publikowane przez Profesora Stanisława Fryzego na przestrzeni dziesięcioleci, przyniosły Mu powszechny szacunek i uznanie w środowisku.
Prezes PAN-u Janusz Groszkowski tak mówił o Profesorze Stanisławie Fryzym w 1965 roku:
„Pamiętamy Go dziś tak dobrze, jak tylko na to pozwala pamięć ludzka, zdolna zachować obraz człowieka. Jego to zasługa, potrafił bowiem na ludziach i sprawach wywrzeć wpływ głęboki, wpływ trudno poddający się niszczącemu działaniu czasu. Był wybitnym znawcą przedmiotu swej pracy badawczej, praktycznej i dydaktycznej. Był człowiekiem o umyśle niezwykle dociekliwym, krytycznym i dążącym do spożytkowania dla ludzkiego dobra poznanych praw przyrody. Miał w sobie ogrom pasji poznawczej, która udzielała się kolegom i uczniom. I miał tyleż samo zrozumienia dla potrzeb życia wobec nauki.”

Profesor Stanisław Fryze w 1989 roku uzyskał pośmiertnie godność Członka Honorowego Stowarzyszenia Elektryków Polskich. W celu upamiętnienia Jego zasług dla rozwoju polskiej elektryki uchwałą Zarządu Głównego SEP w dniu 25 listopada 1999 r. został ustanowiony Medal im. Profesora Stanisława Fryzego. Medal ten przyznawany jest członkom SEP, pracownikom nauki, nauczycielom akademickim lub szkół średnich inżynierom i technikom oraz instytucjom, szkołom lub organizacjom za wyróżniającą się działalność naukową i dydaktyczną w dziedzinie szeroko rozumianej elektryki.
We wrześniu 2015 roku uchwałą Zarządu Głównego Stowarzyszenia Elektryków Polskich Medal im. Profesora Stanisława Fryzego został nadany Zespołowi Szkół Mechaniczno – Energetycznych im. Tadeusza Kościuszki w Olsztynie, w uznaniu zasług w kształceniu nowych kadr technicznych dla potrzeb rynku lokalnego i unijnego, a także propagowanie wśród uczniów postępu technicznego i nowoczesnych technologii w zakresie elektryki i elektroniki.

W opracowaniu wykorzystano materiały z publikacji „Stanisław Fryze (1885 – 1964). Pionier elektrotechniki. Nauczyciel i wychowawca wielu pokoleń polskiej młodzieży akademickiej” wydanej przez SEP Odziały Gliwicki i Zagłębia Węglowego oraz Centralną Komisję ZG SEP.


Prof. dr hab. inż. JAN HENRYK OBRĄPALSKI (1881- 1958)
Wspaniały naukowiec, wybitny organizator życia gospodarczego na Górnym Śląsku. Współorganizator Politechniki Śląskiej, kierownik Katedry Energetyki, twórca specjalności elektroenergetyka na Wydziale Elektrycznym. Pionier polskiej elektrotechniki przemysłowej. Autor pierwszej w kraju książki z zakresu gospodarki elektroenergetycznej. W okresie okupacji przewodniczący konspiracyjnego zespołu elektryfikacji Polski w obecnych granicach.

Absolwent Wydziału Mechanicznego Instytutu Technologicznego w Petersburgu oraz Politechniki Berlińskiej. Pracę zawodową rozpoczął w 1908 r. w firmie Siemens w Sosnowcu, jako inżynier przy montażu maszyn i urządzeń elektrycznych, w prowadzonej w tym okresie na dużą skalę (jak na ówczesne warunki) elektryfikacji ciężkiego przemysłu, przede wszystkim kopalń i hut. Profesor Jan Henryk Obrąpalski był jednym z delegatów na zjeździe założycielskim Stowarzyszenia Elektryków Polskich w 1919 roku. W latach 1923-1926 był członkiem Komisji Elektryfikacji Polskiego Zagłębia Węglowego, która opracowała memoriał dla Wydziału Elektrycznego Ministerstwa Robót Publicznych, stanowiący podstawę do późniejszej elektryfikacji Zagłębia. Brał również udział w pracach Polskiego Komitetu Energetycznego i Polskiego Komitetu Normalizacyjnego. Od 1935r. działał w Centralnej Komisji Normalizacji Elektrycznej (CKNE),
a w 1939r. został jej przewodniczącym oraz przewodniczącym Komisji Redakcyjnej, która miała szczególne znaczenie, gdyż jej zadaniem było poddawanie ocenie merytorycznej i redakcyjnej każdej normy opracowanej w komisjach fachowych.
W 1924 roku Profesor Jan Obrąpalski rozpoczął na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej trwającą 35 lat działalność dydaktyczną, obejmując wykłady z elektrotechniki górniczo-hutniczej i napędów, jako przedmiotu uzupełniającego w Katedrze i  Zakładzie Urządzeń Elektrycznych prof. Stanisława Odrowąża-Wysockiego. W 1928 roku został docentem, a w roku akademickim 1929/1930 uzyskał habilitację, piątą z kolei, na Wydziale Elektrycznym, uzyskując prawo „Venia docendi” (zezwolenie na wykładanie). Po zakończeniu II wojny światowej w 1946r. został profesorem kontraktowym na Wydziale Elektrycznym Politechniki Śląskiej w Gliwicach i zorganizował pierwszą w Polsce Katedrę Energetyki, zajmującą się zagadnieniami gospodarki elektroenergetycznej. W roku akademickim 1947-1948 był prodziekanem Wydziału Elektrycznego, a  w 1948r. został profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem Katedry Energetyki. W 1956r. otrzymał nominację na profesora zwyczajnego i został kierownikiem Katedry Elektryfikacji Zakładów Przemysłowych powstałej z połączonych katedr Energetyki i Napędu Elektrycznego. W latach 1957-1958 brał czynny udział w pracach Komitetu Elektryfikacji Polski PAN, gdzie był członkiem prezydium, w pracach Państwowej Rady Energetycznej i wielu innych. Pracując w przemyśle i na Politechnice wychował wielu wybitnych inżynierów. Studenci, którzy słuchali wykładów Profesora, wspominają, że wykładał jasno, zrozumiale, posługując się piękną polszczyzną, w tempie umożliwiającym zrobienie notatek. Unikał teoretycznych zawiłości, ale żądał zrozumienia fizykalnej strony zjawiska.
Dorobek publikacyjny Profesora Jana Henryka Obrąpalskiego obejmuje ponad trzydzieści artykułów drukowanych w latach 1925-1938 w Przeglądzie Elektrotechnicznym, „Techniku” i „Technice Cieplnej”, sprawozdaniach i pracach Polskiego Komitetu Energetycznego, a ponadto siedem książek, z których „Elektryczne maszyny wyciągowe” i „Gospodarka energetyczna” doczekały się 3 wydań.
W uznaniu zasług dla rozwoju polskiej energetyki Profesor Obrąpalski w 1937 roku odznaczony został Krzyżem Kawalerskim orderu Polonia Restituta , a w 1959 roku uzyskał pośmiertnie godność Członka Honorowego Stowarzyszenia Elektryków Polskich. W 2006 roku uchwałą XXXIII Zjazdu Delegatów SEP ustanowiono Medal im. Profesora Jana Obrąpalskiego , który nadawany jest członkom SEP oraz innym osobom za wybitną, twórczą pracę w dziedzinie elektryki, jak również za zasługi, osiągnięcia i działalność na polu naukowym, technicznym, pedagogicznym, zawodowym lub społecznym w każdym z działów lub specjalności elektrycznej.

W opracowaniu wykorzystano materiały z publikacji Wydziału Elektrycznego Politechniki Śląskiej w Gliwicach (Instytut Elektroenergetyki i Sterowania Układów), wydanej przez SEP Odziały Gliwicki i Zagłębia Węglowego oraz Centralną Komisję ZG SEP.


Profesor inż. ALFONS HOFFMANN (1885-1963)
Pionier i współtwórca polskiej elektroenergetyki, utalentowany racjonalizator, budowniczy elektrowni wodnych, sieci elektrycznych i fabryki urządzeń grzejnych w Gródku, budowniczy pierwszego polskiego systemu elektroenergetycznego (Gródek – Toruń – Gdynia). Działacz społeczny, działacz państwowy w II RP, profesor Politechniki Gdańskiej, propagator energetyki wodnej.

Studiował w Königliche Technische Hochschule zu Danzig od 1905. Dyplom inżyniera elektryka otrzymał na Wydziale Maszynowym i Elektrotechnicznym (1911). Praktykę zawodową zdobył w przemyśle niemieckim w zakładach Garbe-Lahmeyer i Siemens-Schuckert w Akwizgranie (1911-13, 1918-19) oraz w Berlinie (1913-14, 1916-17) i na Pomorzu w Koronowie (1914-16).
Profesor inż. Alfons Hoffmann był niezwykle barwną postacią, przez całe życie wiele czasu i serca poświęcał pracy w organizacjach społeczno – zawodowych. Od czasów studenckich czynnie wspierał polskość, propagując język, muzykę i folklor polski. Jako student drugiego roku dyrygował chórem Lutnia w Gdańsku. Zakładał ogniska śpiewacze w Kartuzach, Wejherowie i Gdańsku. Kształcił dyrygentów w terenie. Przy chórze Lutnia założył Polski Komitet Kostiumowy zaopatrujący teatry ludowe w polskie stroje regionalne i historyczne (siermięgi, kontusze, i stroje góralskie). Zorganizował Gdański Związek Kaszubskich Kół Śpiewaczych , przekształcony w Pomorski Związek Kół Śpiewaczych . Organizował przedstawienia teatralne, koncerty i występy z polskimi tańcami narodowymi. W 1907 roku został przewodniczącym polskiego kółka studenckiego i członkiem Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego Sokół. W 1917 roku był współorganizatorem Berlińskich Obchodów 100-lecia Śmierci Tadeusza Kościuszki , a na zlocie Gniazd Sokolich w Berlinie w 1918 roku kierował pokazem tańców polskich w wykonaniu 100-osobowego Zespołu. Pracując w Akwizgranie dojeżdżał do polskich towarzystw śpiewaczych w Westfalii. W Berlinie uczestniczył w pracach polskiego chóru “Harmonia” oraz wykładał matematykę, fizykę i elektrotechnikę w Polskim Towarzystwie Przemysłowców i Stowarzyszeniu Metalowców. Organizował dokształcające kursy zawodowe dla polskich elektrotechników. Profesor inż. Alfons Hoffmann od 1918 roku organizował polską administrację Pomorza. Jako członek Podkomisariatu Naczelnej Rady Ludowej działał na rzecz przyłączenia Pomorza i Gdańska do Polski. Wchodził także, z ramienia Polski w skład komisji ustalającej granicę między Polską, a Wolnym Miastem Gdańskiem.
W 1918 roku Profesor inż. Alfons Hoffmann wstąpił do Stowarzyszenia Techników w Poznaniu. Założył Toruńskie Koło SEP (1921 r.) i był jego pierwszym prezesem (1921-31). W 1924 r. koło SEP przekształciło się w Oddział , a Alfons Hoffmann został jego pierwszym prezesem. Już w roku 1923 został członkiem Zarządu Głównego SEP. Podczas V Walnego Zgromadzenia Stowarzyszenia Elektryków Polskich w 1933 r. w Warszawie, połączonego z XV Zjazdem Elektrotechnicznego Czechosłowackiego Związku, gościł 300 uczestników w Elektrowni Gródek. Był prezesem Stowarzyszenia Elektryków Polskich (w latach 1937-1938) oraz wiceprezesem (w latach 1938-1939).
Od 1920 r. Profesor inż. Alfons Hoffmann projektował i budował elektrownie oraz sieci elektroenergetyczne, stworzył połączony system elektroenergetyczny Pomorza i Poznańskiego (Wielki Program Gródka), elektryfikował Gdynię, wprowadzał pionierskie rozwiązania techniczne, np. prace pod napięciem. Promował korzystanie z energii elektrycznej poprzez produkcję sprzętu grzejnego i prowadzenie szkoleń. Dla budowanych linii przesyłowych 60 kV opracował i opatentował izolator wiszący, produkowany przez fabrykę porcelany w Ćmielowie. Osprzęt sieciowy, izolatory i przewody były poddawane próbom mechanicznym i elektrycznym w zbudowanych przez niego i doskonale wyposażonych laboratoriach wysokich napięć i wytrzymałości materiałów, z generatorem probierczym do 50 000 kV. Około 1935 roku, po raz pierwszy w kraju wprowadził pracę pod napięciem w liniach 60 kV, przy wymianie uszkodzonych izolatorów. Ponadto był wielkim propagatorem grzejnictwa elektrycznego i stosowania energii elektrycznej
w gospodarstwach domowych. W latach 1932-33 pod jego kierownictwem zbudowano w Gródku Fabrykę Grzejników Elektrycznych o doskonałej jakości, która produkowała kuchenki domowe, bojlery, grzejniki i żelazka elektryczne oraz duże kuchnie elektryczne, np. do statków pasażerskich takich jak m/s Sobieski.
Po zakończeniu wojny, od 1945 roku Profesor Alfons Hoffmann kierował odbudową elektrowni wodnych Bielkowo i Łapino na Raduni oraz w Dychowie na Bobrze. Kształcił kierowników i maszynistów siłowni wodnych całej Polski na kilkutygodniowych kursach w Żurze i Straszynie, m. in. z zakresu budowy turbin wodnych i hydrologii. Przy odbudowie kraju pracował tylko do roku 1949. Odsunięty od tych działań ze względów politycznych, znalazł pracę na Politechnice Gdańskiej u prof. Kazimierza Kopeckiego, który chętnie zatrudnił swego dawnego dyrektora. W latach 1949 – 1955 Profesor Hoffman wykładał tam Elektrownie wodne, Sieci elektryczne i Grzejnictwo .
W latach 1955 – 1958 pełnił funkcję generalnego projektanta w Biurze Studiów Gospodarki Wodnej PAN oraz kierownika Zakładu Konstrukcji Wodnych i Śródlądowych w Instytucie Budownictwa Wodnego PAN, gdzie w roku 1957 uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego. Po przejściu na emeryturę (w 1958 roku) nadal był czynny zawodowo. Opracował m.in. koncepcję ogrzewania akumulacyjnego dla odbudowującego się zamku-muzeum w Malborku. Dla Hydroprojektu-Warszawa opracował kataster teoretycznych zasobów sił wodnych w Polsce, a wraz z synem Marianem (specjalistą w dziedzinie energetyki wodnej) — kataster technicznych zasobów wszystkich większych krajowych rzek . Wystąpił także z koncepcją budowy elektrowni szczytowo-pompowej na Jeziorze Żarnowieckim — Elektrownia Wodna Żarnowiec zrealizowana w latach 1973-83, ma moc 716 MW i jest największą w Polsce elektrownią szczytowo-pompową.
Za swoje wybitne zasługi w pracy na rzecz rozwoju polskiego systemu elektroenergetycznego Profesor inż. Alfons Hoffman został uhonorowany następującymi odznaczeniami : Złotym Krzyżem Zasługi (1925r.), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1961r.), Złotą Odznaką Honorową Stowarzyszenia Elektryków Polskich, Złotą Odznaką Honorowa Naczelnej Organizacji Technicznej, Złotą Odznaką Miasta Gdańska . W 1961 roku otrzymał także
tytuł członka honorowego SEP.
W celu upamiętnienia Jego zasług dla rozwoju polskiej energetyki, uchwałą Zarządu Głównego SEP w 2004 r. został ustanowiony Medal im. Profesora Alfonsa Hoffmanna. Medal ten przyznawany jest członkom SEP, pracownikom nauki, nauczycielom akademickim lub szkół średnich inżynierom i technikom oraz instytucjom, szkołom lub organizacjom za wyróżniającą się działalność naukową i dydaktyczną w dziedzinie szeroko rozumianej elektryki. Decyzją Zarządu Głównego SEP rok 2015 ustanowiono Rokiem prof. Alfonsa Hoffmanna.

 

W opracowaniu wykorzystano materiały ze zbioru autorstwa Andrzeja Maruszaka:
1. Tadeusz Domżalski: „Profesor inż. Alfons Hoffmann (1885-1963)”. INPE № 68-69 rok XI maj-czerw.2005, ISSN 1234-0081, ss. 91-99.
2. Tadeusz Domżalski: „W hołdzie Profesorowi Inżynierowi Alfonsowi Hoffmannowi”. 100-lecie Wydz. EiA Polit. Gdańskiej, 2005.
3. Zbigniew Białkiewicz, T. Domżalski: „Profesor Alfons Hoffmann (1885-1963)”. 100-lecie Wydz. EiA Polit. Gdańskiej, 2005.
4. Lidia Zuba: „Życiorys i działalność Prof. Inż. Alfonsa Hoffmanna”. 100-lecie Wydz. EiA Polit. Gdańskiej, 2005.
5. Józef Borzyszkowski: „Prof. Inż. Alfons Hoffmann – działacz społeczny i niepodległościowy Pomorza”. 100-lecie Wydz. EiA Polit. Gdańskiej, 2005.
6. Redakcja: „Prof. inż. Alfons Hoffmann”. Energetyka Wodna. http://agroenergetyka.pl, dostęp 15/7/2015.


KAROL FRANCISZEK POLLAK (1859 – 1928 )
Elektryk, przedsiębiorca i wynalazca nazywany Polskim Edisonem, pionier polskiego przemysłu akumulatorowego.

Był synem pochodzącego z Moraw oraz osiadłego w Sanoku drukarza, księgarza i wydawcy Karola Pollaka i Marii, z domu Zaręba.
Właściwie nazywał się Franciszek Karol Pollak, jednak używał imienia Karol. Uczył się w Sanoku, Stryju i Lwowie, wykazując duże uzdolnienia techniczne. W latach młodości pracował wykonując instalacje elektryczne. W 1883 roku rozpoczął pracę w laboratoriach brytyjskiej firmy The Patent Utilisation Co. Już w tym
okresie skonstruował i opatentował kilka wynalazków. W 1885 studiował elektrotechnikę na Politechnice w Berlinie – Charlottenburgu.

W Berlinie Karol Pollak przez kilka lat prowadził fabrykę sprzętu elektrotechnicznego G. Wehr Telegraphen-Bau-Anstalt, a następnie powrócił do Wielkiej Brytanii w celu eksploatacji swoich patentów, które przekazał pod zanglicyzowaną formą swojego imienia, jako „Charles Pollak”. W 1886 roku został dyrektorem
paryskiego przedsiębiorstwa eksploatującego tramwaje elektryczne jego pomysłu. Równocześnie pracował nad budową akumulatorów, co przyniosło mu
duże sukcesy i rozgłos. Założył fabryki akumulatorów Accomulatoren-Werke System Pollak we Frankfurcie nad Menem oraz w Liessing w Austrii, również inne firmy produkowały akumulatory na jego licencji. Prezentował akumulatory na Powszechnej Wystawie Krajowej we Lwowie w 1894, podczas której otrzymał dyplom honorowy. W 1899 roku założył własne laboratorium i prowadził dalsze badania. Karol Franciszek Pollak miał imponujący dorobek wynalazczy, na swoje wynalazki uzyskał łącznie 98 patentów (amerykańskich, angielskich, austriackich, francuskich, niemieckich i szwajcarskich). Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1922 roku powrócił do kraju i w 1923 roku założył w miejscowości Biała fabrykę akumulatorów, która istnieje do dziś. Firma rozpoczęła działalność pod nazwą Polskie Towarzystwo Akumulatorowe, a współzałożycielem przedsiębiorstwa był profesor Ignacy Mościcki, późniejszy prezydent Polski, Karol Pollak był jego pierwszym dyrektorem.

Jego liczne wynalazki dotyczą różnych dziedzin, są wśród nich napędy elektryczne, opracowanie maszyny drukarskiej do druku w kolorze i rodzaj mikrofonu. Główna działalność dotyczyła jednak chemicznych źródeł energii – ogniw galwanicznych i akumulatorów elektrycznych. Skonstruował także prostowniki komutatorowe i elektrolityczne. Jako pierwszy zaproponował w 1895 roku zastosowanie prostowniczego układu mostkowego. W 1896 roku Karol Pollak wynalazł również kondensator elektrolityczny. Posiadał także patent na produkcję akumulatorów ołowiowo-kwasowych.
W uznaniu zasług dla działalności i wkładu w rozwój elektrotechniki światowej Karol Franciszek Pollak w 1924 roku otrzymał tytuł doktora honoris causa Politechniki Warszawskiej. Odznaczony został także Krzyżem Oficerskim Orderu Polonia Restituta.

Układ prostownika mostkowego z patentu Karola Pollaka

Akumulator konstrukcji Karola Pollaka

 

W opracowaniu wykorzystano materiały z publikacji prof. Stanisława Odrowąża Wysockiego oraz dr inż. Piotra Szymczaka.


Józef Herman Osiński (1738-1802)
Polski duchowny katolicki, który w zakonie pijarów przybrał imię Kazimierz, nazywany pierwszym elektrykiem polskim, pionier techniki odgromowej, pedagog, autor i tłumacz wielu prac z zakresu fizyki, chemii oraz metalurgii, zajmował się również botaniką, pionier fizjologii roślin w Polsce.

Urodzony 4 marca w Dobrzykowie koło Płocka. Do zakonu Pijarów wstąpił w 1755 roku, nowicjat odbył w Podolińcu. W latach 1757-60 studiował nauki humanistyczne w sławnym Kolegium Pijarskim w Rzeszowie oraz logikę i filozofię w Międzyrzeczu Koreckim. Po studiach został nauczycielem poetyki w Międzyrzeczu oraz w Warszawie. W latach 1764-65 ksiądz Osiński odbył w Warszawie studia teologiczne.
W 1768 roku wyjechał za granicę jako opiekun młodocianego Stanisława Sołtyka, późniejszego senatora oraz marszałka Sejmu Księstwa Warszawskiego, z rekomendacji wykładowcy fizyki, matematyki i filozofii w Collegium Nobilium, prowincjała zakonu Pijarów – Antoniego Wiśniewskiego, który w roku 1752 założył pierwszą w Polsce pracownię fizyki doświadczalnej. W Wiedniu oraz Paryżu zgłębiał tajniki najnowszej wiedzy z dziedziny fizyki, chemii i botaniki. Jego ówczesny podopieczny – Stanisław Sołtyk – wspominał po śmierci ks. Osińskiego, że jego opiekun podczas tych studiów „Po kilka dni z pokoju nie wychodził, odzieży nie odmieniał, prawie bez pokarmu dni i noce na nauce trawił…”.
Po powrocie do Warszawy ks. Józef Herman Osiński wykładał filozofię i matematykę w Collegium Nobilium przedstawiając ostatnie osiągnięcia tych nauk i najnowsze instrumenty fizyczne. Jesienią 1783 został wybrany na konsultora polskiej prowincji pijarów, a następnie został superiorem domu (1787-79) i rektorem Szkoły Pijarskiej w Łomży (1790-92).
W 1779 roku ks. Osiński zorganizował pierwszą w Warszawie szkolną pracownię chemiczną i wykłady publiczne z bezpłatnymi pokazami doświadczeń fizycznych. Treść tych wykładów – na wysokim poziomie naukowym – odpowiadała treści Jego książki pod tytułem „Fizyka doświadczeniami stwierdzona”, napisanej na podstawie prac E. Mariotte’a (w zakresie mechaniki), I. Newtona (w dziedzinie optyki) i B. Franklina (w dziedzinie elektryczności). Był to nowoczesny podręcznik fizyki z obszernym rozdz. IV poświęconym elektryczności, magnetyzmowi oraz galwanizmowi. Zarówno w książce jak i w wykładach Józef Herman Osiński uwzględniał praktyczne zastosowania wykładanej wiedzy – objaśniał np. zasady działania pomp, urządzeń stosowanych w młynach, tartakach itp. Jego „Fizyka doświadczeniami stwierdzona” znalazła zastosowanie tylko w niektórych szkołach, ponieważ nie została zatwierdzona jako podręcznik szkolny w wyniku niechęci części członków Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych i Komisji Edukacji Narodowej do szkolnictwa pijarskiego.
Ks. Józef Herman Osiński napisał również pierwszy polski podręcznik z dziedziny metalurgii żelaza (opracowany na podstawie literatury francuskiej) pod tytułem: „Nauka o gatunkach i szukaniu rudy żelaznej”. Podręcznik ten dostarczał wiedzy na temat wydobywania i wstępnej przeróbki rud, techniki otrzymywania wysokich temperatur oraz budowy i eksploatacji urządzeń wielkopiecowych. W kolejnej książce pod tytułem „Opisanie polskich żelaza fabryk” przedstawił charakterystykę i atlas 48 gatunków rud żelaza, ułożył „tabelę generalną pieców wielkich w Koronie i na Litwie tudzież dymarek”, opisał 10 fabryk żelaza, podał przegląd literatury dotyczącej rozmieszczenia złóż rudy i jej eksploatacji oraz bardzo przydatny słownik górniczo-hutniczy obejmujący 164 hasła. Za to dzieło i za podręcznik fizyki został odznaczony przez króla Stanisława Augusta złotym medalem Merentibus.
W następnym dziele pt.: „Gatunki powietrza odmienne od tego, w którym żyjemy”, z dziedziny botaniki i dzisiejszej chemii, ks. Osiński przedstawił stan ówczesnej wiedzy o gazach oraz wyniki własnych badań nad zachowaniem roślin w środowisku niektórych gazów, a także mechanizm regeneracji powietrza przy pomocy roślin zielonych.
W roku 1784 Józef Herman Osiński wydał pierwszą książkę z elektrotechniki w Polsce pod tytułem: „Sposób ubezpieczający życie i majątki od piorunów”, za którą otrzymał złoty medal od króla Stanisława Augusta. Książka ta dostarczała wskazówek, jak należy konstruować i zakładać piorunochrony oraz przedstawiała poradnik ratowania osób porażonych piorunami. Ówczesny biskup płocki Michał Poniatowski zalecił duchowieństwu instalowanie takich piorunochronów w podległej mu diecezji. Pierwszy piorunochron założono w Warszawie w 1778 roku, a były to czasy kiedy wierzono, że biciem w dzwony można ustrzec się od skutków wyładowań atmosferycznych. Ks. Osiński był również autorem broszury pod tytułem: „Robota machiny powietrznej pana Mongolfier” podchwytując zainteresowanie społeczeństwa polskiego aeronautyką i pierwszymi lotami balonów. W broszurze tej objaśnił zasady budowy i lotu balonów.
Ks. Józef Herman Osiński zmarł w Warszawie 13 marca 1802 roku. Do końca życia zajmował się badaniami fotosyntezy u roślin zielonych oraz śledził rozwój fizyki i chemii.
Na mocy uchwały Zarządu Głównego Stowarzyszenia Elektryków Polskich ks. Józef Herman Osiński był patronem SEP w 2018 roku.

W opracowaniu wykorzystano materiały z następujących publikacji:
[1 ] Świstuń F., Kronika gimnazyum rzeszowskiego /w:/ Sprawozdanie dyrekcyi c.k. Wyższego Gimnazyum w Rzeszowie za r. szk. 1885/6, Rzeszów 1886,
[2] Swieboda J., Collegium Ressoviense w życiu Polaków 1658-1983, Rzeszów 1983; [3] Adamowski M., Ruch niepodległościowy w I. państwowym gimnazjum im. ks. St. Konarskiego w Rzeszowie w latach 1800-1920 (zarys) /w:/ Sprawozdanie Dyrekcji I. Państwowego Gimnazjum za r. szk. 1935/36, Rzeszów 1936, s. V;[4] Ochenduszko T., Jakubowski Z., Kisiel R., Dzieje I Gimnazjum w Rzeszowie; [5] Taff J.H., Ks. Józef Herman Osiński – w gronie pijarów, Zeszyty Naukowe Wydziału Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Gdańskiej Nr 44; [6] Ochenduszko T., Kolegium pijarskie w Rzeszowie w okresie pobytu w nim Józefa Hermana Osińskiego, Zeszyty Naukowe Wydziału Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Gdańskiej Nr 44; [7] Masłowski G., Wkład Józefa Hermana Osińskiego w rozwój ochrony odgromowej w Polsce, Zeszyty Naukowe Wydziału Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Gdańskiej Nr 44.

 

 

 

ARCHIWUM

DANE KONTAKTOWE

Szkoła - sekretariat:

telefon   tel.: (89) 533 52 55 w 19

fax   fax.:

mail   szkola@zsmeolsztyn.pl

adres   al. M.J.Piłsudskiego 61


 Warsztaty szkolne:

telefon   tel.:

fax   fax.:

mail   warsztaty@zsmeolsztyn.pl

Nasi Partnerzy

previous arrowprevious arrow
next arrownext arrow
Slider